« ذكر صورت آب رودخانها ، و كيفيّت منبع و منشأ آن بقم » روايت كرده‌اند بعضى از مردمان قم ، كه : « آب اين رودخانه كه ميان قم و كميدان جارى است ، و مصبّ و رفتن آن با قمرودست « 1 » ، اصل اين از ناحيت ثيمره « 2 » است ، كه ز منبعى « 3 » و موضعى كه بنزديك قريهء

--> ( 1 ) . رودخانه قم كه در گذشته به نام « رود اناربار » ناميده مىشده است ، و امروزه به رودخانه قم يا قمرود مشهور است ، از ارتفاعات خوانسار سرچشمه مىگيرد ، و پس از عبور از استانهاى اصفهان و مركزى وارد استان قم مىشود ، و پس از سيراب‌كردن دشت سلفچگان و نيزار توسط قمرود در 22 كيلومترى شمال شرق قم به رود قره‌چاى مىريزد ، رود اناربار در دوره‌هاى پيش از اسلام در مسيرى در مشرق شهر قم اسلامى جريان داشته است ، و آب آن كه از سوى جنوب به شمال جارى بوده ، به سوى منطقه سراجه در شمال شرقى شهر مىرفته است ، ليكن طى ساليان متمادى بتدريج بر اثر بالاآمدن رسوبات و گل و لاى ، آب آن به زير افتاد و از جانب غربى شهر جريان يافت ، و آب آن به ديه قمرود روانه شد ، و به مرور ايام اين مسير نو رودخانه قم گرديد ، و پس از آن تاكنون تغيير نيافته است . ( تربت پاكان : 2 / 16 ) ، اما دهستان قمرود كه مصنف از آن ياد مىكند ، و رودخانه آن را مصبّ و منتهى اليه رودخانه قم مىداند ، همچنان به همين نام برقرار است ، اين دهستان در شمال قم قرار دارد ( شمال بزرگراه و جاده قم - كاشان ) و مركز آن ديه قمرود در دو فرسنگى شهر مىباشد ، و از روستاهاى كهن است كه در تاريخ قم به تكرار از آن نام برده شده است . در اين منطقه تپه‌هاى باستانى فراوانى وجود دارد كه نشان از تمدن كهن و سكونتگاه مىباشد . و در سالهاى دهه هفتاد شمسى گروهى از باستان‌شناسان ايرانى از دانشگاه تهران ، تحقيقات خود را بررسى تپه‌هاى باستانى و لايه‌هاى رسوبى و آثار به جاى مانده از ساكنين دشت قمرود قرار داد ، و گزارش پژوهشها و كاوشهاى خود را به تفصيل در كتاب سودمندى كه از سوى سازمان ميراث فرهنگى به چاپ رسيد ارائه نمود ، اين بررسى نشان‌دهنده دوره‌هاى تاريخ سكونت اقوام ايرانى پيش از اسلام در اين دشت مىباشد . ( 2 ) . پيشتر در ( فصل اول ) اين كتاب به تفصيل درباره ثيمره ، و ضبط اين نام ، و موقعيت جغرافيايى آن سخن رفت . ( 3 ) . در نسخه چاپى ، ص 47 : از منبعى .